In de uitzending van het radioprogramma De Ochtend werd op 19 mei de vermeende 'mythe van het braille' aan de kaak gesteld. De makers van het EO-programma hadden een rondgang langs deskundigen en vertegenwoordigers van blindenorganisaties gehouden, met de vraag hoe belangrijk braille in deze moderne tijd nog is. Aanleiding is de tweehonderdste geboortedag, komend jaar, van de uitvinder van het puntjesschrift, Louis Braille. Van de 300.000 blinden en slechtzienden in ons land beheersen slechts tussen de 1500 en 2000 het brailleschrift in voldoende mate om informatie tot zich te kunnen nemen. Braille op liftdeuren, pinautomaten en medicijndoosjes biedt dus voor weinig visueel gehandicapten een oplossing. Oogarts en hoogleraar oogheelkunde prof. dr. Ger van Rens noemde deze cijfers onlangs in het radioprogramma. 'Braille is heel moeilijk onder de knie te krijgen'.
In het programma spreekt Matthijs Balfoort, oud-directeur van een blindenbibliotheek, over het in stand houden van de 'mythe van het braille'. Van de blinden en slechtzienden kan slechts 5 procent braille lezen, maar 'de puntjes blijven iets magisch houden,' merkt Balfoort. De groei van het aantal blinden ligt vooral bij de ouderen, legt hij uit. Maar die leren op hun leeftijd geen braille meer, omdat bijvoorbeeld hun vingers minder gevoelig zijn. 'Die gebruiken dus het gesproken boek'. Jonge blinden leren gemakkelijker, maar die worden heel weinig geboren. Ze zijn ook vaak meervoudig gehandicapt. Braille op medicijndoosjes bestempelt Balfoort als weinig praktisch. Hij hoopt dat er beter wordt nagedacht over slimmere oplossingen, die voor veel meer blinden en slechtzienden effect hebben. Omdat de kosten voor de gezondheidszorg de pan uitrijzen 'moeten de kosten van braillemaatregelen veel kritischer worden afgewogen tegen het effect'.
Als er in verhouding zo weinig mensen van braille gebruik kunnen maken, wordt er dan niet onevenredig veel geld en energie hierin gestoken? Johan Hahn, directeur van Viziris - een koepel van een aantal blindenorganisaties - erkent dat braille erg veel aandacht krijgt in verhouding tot andere oplossingen. 'De situatie is scheefgegroeid. Er moet een inhaalslag gemaakt worden'. Zo is Viziris bezig liftfabrikanten zover te krijgen dat liften niet alleen met braille, maar ook met een sprekende stem worden uitgerust. Maar braille beoordelen als een in stand gehouden mythe, vindt Hahn te ver gaan. Hij spreekt liever over een en-en-situatie: braille als één van de informatiemanieren. 'Ik vind het heel belangrijk dat mensen de keuze hebben: dat ze informatie ofwel in braille, ofwel in gesproken vorm tot zich kunnen nemen'. Hij waarschuwt om als zienden geen oordeel te vormen 'over de manier waarop mensen met een beperking informatie tot zich nemen'.
In het leven van de blinde IT'er Rob Melchers uit Diemen speelt braille geen rol. Melchers raakte zeven jaar geleden op volwassen leeftijd plotseling zijn totale gezichtsvermogen kwijt, omdat de bloedtoevoer naar zijn oogzenuwen was gestagneerd. Omdat hij zijn computer heeft verbonden met een spraaksynthesizer, kan hij goed meekomen. In De Ochtenden liet hij horen hoe een computerstem hem op de hoogte houdt van het laatste nieuws via een website van een krant. Ook tot deelname aan het mailverkeer, bestellen van spullen en het maken van websites acht de blinde zich in staat. En zijn beroep kon hij blijven uitoefenen. 'Ik kan me goed redden zonder braille,' illustreert hij ook aan de hand van een GPS-ontvanger op zijn mobiele telefoon met spraak. Vanuit zijn broekzak dicteert een stem hem welke straat hij al lopend moet nemen.
Melchers benadrukt meer dan Johan Hahn dat het geld voor blindenvoorzieningen beter besteed moet worden door nieuwe informatietechnologieën te gebruiken.
Oogarts prof. Ger van Rens in het programma concludeert dat braille voor het gros van de blinden en slechtzienden 'niet meer de hoofdmoot' is. Rob Melchers is somberder over de toekomst van het puntjesschrift: 'Braille is op z'n retour'.
Bekijk de pagina van De Ochtenden voor de audio en links: www.ochtenden.nl